The Eagle And The Dove - A Story From The Buddhist Sutra

In a previous life, Siddhartha Gautama was a King in a small country that was located somewhere in present day Tibet. And he was very well known among the ancient civilization for his love and compassion towards other sentient beings. So one day, Sakra Devendra, the King of Gods (Note: 1), decided to test him to see if he was indeed the future Buddha.

Sakra turned himself into a dove and one of his gods into an eagle. The eagle was in a hunting mood and chased the frightened dove who flied right into the King's palace. The dove cried out: "Your majesty, please save my life, because I am going to be eaten by a hungry eagle."

On hearing this, the compassionate King tried to chase the eagle away. But the eagle also cried out: "Your Majesty, please save my life and let me eat the dove, otherwise I will be starved to death."

"Why don't you eat something else rather than a dove?", asked the King.

"Look, your Majesty", replied the eagle, "God created me so that I have to eat meet. I had no other choice."

The King now faced a dilemma: how could he save both animals? Without hesitation, he ordered his soldiers: "Cut some flesh from my body and feed it to the eagle". Of course his soldiers were horrified to hear this. But they did obey the order and cut some flesh from the King's own body to feed the eagle. Miraculously, when the soldiers carried out the order, the King did not feel any pain at all, nor were there any blood spilling out. (Some Buddhist texts give a slight differently story. It was said that the eagle asked for some flesh equal to the weight of the dove. The soldiers put the dove on one side of a scale and the King's flesh on the other side. They continued cut out the King's flesh to feed the eagle until the scales were balanced. Then the King fainted).

The Heavenly Emperor was convinced that the King was indeed the future Buddha. He and his god immediately reappeared as themselves and restored the King to his original health.

Note 1: Sakra is the leader of Trayastrimsa Heavens (33 Heavens), where all the gods live. In many Asian cultures, he is also known by other titles such as Emperor Sakra, Heavenly Emperor, Emperor on High, etc., and sometimes Taoists say that he is also Jade Emperor.

Read More

Buddhist view of Mind and Body

All living beings according to the Buddha have a mind and body. The exceptions are those beings in the formless sphere - Arupa Loka. They have no body but only a mind. Those beings in the Asannasatta Brahma loka, have no mind but only a body. Theistic religions refer to an Atma or soul, which is permanent and has been gifted by an Almighty God who created this world and control the destiny of the human beings. Buddhism does not accept the existence of a soul. The mind controls human behaviour.

The body without the mind is a dead body. It cannot move even an inch or act without the mind. This shows the importance of the mind. Mind has been defined by the Buddha as a series of elements of thoughts, occurring only one at a time. Buddha has clearly shown that the mind is not something permanent but changes every moment. One element of thought has two major components, the Citta or consciousness and Cetasika, the associated mental factors. This is explained fully and clearly in the Abhidhamma, the most important and special teaching of The Buddha.

Most human beings spend much of their time in looking after the body. They spend time and energy in doing exercise, such as running, walking, swimming etc., to keep the body healthy. When sickness strikes, all go to the doctor and get advice and medicine to recover from that illness. Some illnesses like diabetes and heart conditions can be mind caused. Sick people often have to restrict their diet and take medication till they die. Most people are not aware that the mind is more important than the body and that the body is much influenced by the mind. The psychosomatic diseases are caused by an impure mind.

However much one cares for the body, it will decay with age and time. At time of death the mind leaves this body and gets reborn with another body, suitable for the place one is reborn. The place one is reborn depends on one's kamma or kamma nimitta which is the object of the death proximate thought series, maranasana cilia veethi. At death the body goes to decay but the last mind thought does not stop. It continues as a Karmic energy looking for a suitable mother's womb ie. to the next places of rebirth, until one becomes a non returner, an Arahat. 

Fundamental Elements of Rupa

According to modern science the body is a collections of cells. The cells are not the final components of the body. The Buddha has explained that, matter in our bodies are formed of 'rupa', the fundamental elements of matter. They exists in groups called 'kalapa. The smallest kalapa is known as pure-octad called sudastaka. It is formed of four primary cells mahabuta rupa and four of their derivatives which are vanna, ganda, rasa and oja, or colour smell, taste and nutrients. The four fundamental elements of rupa are patavi, apo, thejo and voyo. Patavi is the quality of hardness or softness. Apo is the quality fluidity. Tejo is quality of heat and cold, and vayo is the quality of the air element.

Rupa or matter Buddha states are formed of four causes - kamma, citta, utu, and ahara. Kamma is the cetana or intentions of past thoughts. Citta are present thoughts. Utu is the climate (heat) and Ahara is the nutrient in the food one takes.Outside matter is only caused of utuja or heat. Our bodies have matter formed of all four causes, out of which, two are mind based. Namely kammaja and cittaja. This indicates the importance of controlling developing the mind, to have a healthy body.

The mind of an ordinary being is usually defiled by kilesa or akusala or unwholesome thoughts. They are caused by urwholesome mental factors called akusala cetasika. The roots of evil thoughts and actions are three unwholesome mental factors. They are Lobha or attachment, Dosa or resentment and Moha, ignorance of reality. Most beings in the kamavacara or sensuous planes seek happiness by enjoyment through the five senses. That enjoyment Buddha has stated lasts only for that moment or is not permanent. Hence leads to sorrow. Further they create akusala thoughts based mostly on lobha or attachment. Lord Buddha has advised those who are on the path to happiness to have restraint on the senses. This is called Indriya-samvara-sila. It will prevent the proliferation of akusala thoughts through senses.

Continue Reading

Read More

Dhamma as Medicine

In the Middle Length sayings of Gotama Buddha, it has been recorded:
"The Buddha is like a physician in that He is able to heal sickness of the defilements. The dhamma is like a rightly applied medicine, and the Sangha with the defilements cured, are like people restored to health by the medicine."

Again, in another passage it is said : Of all the medicine in the world, Manifold and various There is none like the medicine of Dhamma Therefore, O monks, drink of this. The Buddha was a humanist who strove to soothe the ills of life with his dhamma therapy, as a Physician He possessed clairvoyance and He was able to see suffering man, and identify the causes of facets of suffering. The medicines He dispensed to provide mental relief in states of unsatisfactoriness were, His Noble dharma, which was a form of psychotheraphy.

Dealing at length on this subject the Ven Dr Pathegama Gnanarama Maha Thera PhD of Singapore, has in a valued publication : ASPECTS OF EARLY BUDDHIST SOCIOLOGICAL THOUGHT (1998) referred to DHAMMA - the MEDICINE". We now publish excerpts from his book which dwells deep into the subject.

DHAMMA AS MEDICINE
The Buddha, the physician par excellence, administers medicine in the form of dhamma to the mentally and spiritually sick, for their recovery from ills by which they suffer thoughout their lives. The dhamma is medicine and considered a colourful sugar-coated medicinal pill. The fact has been brought to light in a discourse in the Majjhima Nikaya. As given there, undertaking of the dhamma is conducive to happiness both in the present as well as in the future. The Buddha illustrating the fact says, "The dhamma is as if honey, oil and sugar had been mixed together and given to a man suffering from dysentry. While he drinks he might be pleased with its colour, scent and taste. After having drunk it, he would get his illness cured. Therefore the undertaking of the dhamma is pleasant now and it ripens in the future as pleasant and with its shining and beaming radiance it surpassed other doctrines whatsoever that are preached by ordinary recluses and brahmins."

In another instance, addressing Sunakkhatta, a Licchavi, He explains the present predicament of man and how he should achieve his welfare in this world and in the next In the course of the explanation a simile of a man wounded by a dart and a surgeon attending on him has been drawn. At the end, identifying the different constituents of the simile. He says that he spoke in terms of a simile in order to convey the following meanings: "Wound is a term for the six internal bases. 'Poisonous' humour (septicaemia) is a term for ignorance. 'Dart' is a term for craving. 'Probe' is a term for mindfulness. 'Knife' is a term for Noble wisdom. 'Surgeon' is a term for the Tathagata, the Accomplished One, the Fully Enlightended One."

Comparatively, mental health is far more important than physical health. Mental health contributes to physical health and vice versa. Wrong perception makes a person sick in mind. When once Nakulapita, the householder, said to the Buddha that he was aged, advanced in years, old and had lived out his span of life, sick and was always ailing, the Buddha told him that if a person who took material form, feeling, peception, conformations and consciousness as substantial he would be sick in mind. Although physical health had begun to deteriorate in old age one could maintain mental health though correct and right perception."

The fact that mental hygiene is a desirability is highlighted in another discourse. Addressing the monks the Buddha says: "There are to be seen beings who can admit freedom from suffering from bodily disease for one year, for two years, for three years, four, five, for ten, twenty, thirty, forty and fifty years. But monks; those beings are hard to find in the world, who can admit freedom from mental disease even for one moment save only those in whom the defilements have been destroyed."

In the very first sermon at Isipathana (modern Sarnath) The Turning of the Wheel of Law', the Buddha's expounding of the Four Noble Truths can be understood on the analogy of a pathological analysis of affliction and cure. Therein the present predicament of man is analysed in the First Noble Truth with its physical, psychological and psycho-physical aspects, showing how those afflictions are woven into the fabric of our existence.
In the Second Truth, the root cause of the present affliction, which exists in the form of desire, is broken down into its constituents for the better understanding of that cause. In the Third, the state of being redeemed from afflictions by regaining health is described, which is nothing but Nibbana, the Supreme Bliss. In the Fourth Truth, the remedy to ameliorate the affliction is prescribed by way of the Noble Eightfold Path. It is quite clear that the theory of causality also applies to the analysis of suffering, the cause of suffering and its appeasement and path.

1   2

Read More

बुध्द आणि त्यांचा धम्म पुस्तक मराठीत

Authors: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर 

Publication: सुगावा प्रकाशन

Language: मराठी

Category: दलित साहित्य

Pages: 452

Weight: 531 Gm

Binding: Hard Cover

ISBN13: 978-93-80166-45-2

बुध्द आणि त्यांचा धम्म मराठीत

Buddha And His Dhamma In English Free

Read More

भगवान बुध्दांच्या शिकवणीचे लक्षणे

भगवान बुध्दाचा दु:खमुक्तीच्या  मार्गाचा विचार करण्यापुर्वी पहिल्यांदा त्यांच्या शिकवणीचे तीन लक्षणे समजून घेणे आवश्यक आहे. कारण ते दु:ख निर्मिती व दु:खमुक्तीच्या बाबीशी निगडीत आहेत. त्यांच्या धम्माचे अनित्य, अनात्म, आणि दुख असे तीन लक्षणे आहेत. 

अनित्यता
      
अनित्यता हे पहिले लक्षण आहे. भगवान बुध्द म्हणतात, “सर्व वस्तु अनित्य आहेत. जे अनित्य आहे ते दु;ख आहे. जे दु:ख आहे ते ‘मी नाही’ ‘माझे नाही’ ‘माझा आत्मा नाही.”
      
जे नित्य नाही ते अनित्य आहे. जगातील सर्वच संस्कारित  गोष्टी अनित्य आहेत. कारणांनी उत्पन्न होणार्‍या सर्व गोष्टी अनित्य आहेत. डोळ्यांना जे दिसते ते अनित्य आहे. कानांना जे ऎकु येते ते अनित्य आहे. जिभेने ज्याची चव घेतली जाते ते अनित्य आहे. नाकाने ज्याचा वास घेतला जातो ते अनित्य आहे. त्वचेने ज्याचे स्पर्श ज्ञान होते ते अनित्य आहे. मनाने केलेली कल्पना व विचार अनित्य आहे. तसेच डोळे, कान, जिभ, नाक, त्वचा व मन यांच्या स्पर्शाने होणार्‍या वेदना की ज्या सुखकारक, दु:खकारक किंवा असुखकारक, अदु:खकारक असतात त्या सुध्दा अनित्य आहेत.
      
एक निर्वाण सोडले तर जगातील सर्वच गोष्टी संस्कारित म्हणजे दोन किवा अधिक घटकांनी मिळून झालेल्या आहेत. म्हणून निर्वाण सोडून जगातील सर्वच गोष्टी अनित्य आहेत.
    
रुप (शरिर), वेदना, संज्ञा, संस्कार व विज्ञान हे पंचस्कंध अनित्य आहेत. त्याचा उदय होतो आणि लय होतो. जे अनित्य आहे ते दु:ख आहे. जे दु:ख आहे ते अनात्म आहे. जे अनात्म आहे, ‘ते ना मी आहे, ना माझे आहे, ना माझा आत्मा आहे.’ याला यथार्थत: प्रज्ञापुर्वक पाहिले पाहिजे. अशी शिकवण त्रिपिटकात विशेषत: संयुक्त निकायात जागोजागी वाचावयास मिळते.
      
कोणाच्या अपमानास्पद बोलण्याने आपला अहंभाव दुखावला गेला की दु:खदायक वेदना होतात. वास्तविक ते नुसते शब्द असतात. जी वेदना निर्माण होते ते आपल्या ‘मी’पणाच्या भावनेवर ठरते. जर आपल्यात लोभ, द्वेष व मोह नसेल तर ते बोलणार्‍याचे शब्द आपण उपेक्षा वृत्तीने ऎकतो. त्याचा आपल्यावर काहीच परिणाम होत नाही. अशा परिस्थितीत जी वेदना निर्माण होते ती ना सुखकारक असते ना दु:खकारक. त्या बोलण्यामुळे आपण कंपीत न होता निश्चल राहतो. आपले चित्त विचलीत होत नाही.
     
एकदा भगवान बुध्दांकडे एक मनुष्य आला आणि तो बराच वेळ भगवान बुध्दांना शिव्याशाप देऊ लागला. परंतु भगवान बुध्द विचलीत झाले नाहीत.  तेव्या त्याने भगवान बुध्दांना विचारले की, ‘तुम्ही शांत कसे?’
     
भगवान बुध्द म्हणाले की, ‘जर एखाद्या माणसाने एखादी वस्तु तुला भेटवस्तू देण्यासाठी आणले व ती तु स्विकारlली नाही तर ती कोणाजवळ राहील?’
      
तो मनुष्य म्हणाला, ‘अर्थातच ज्या माणसाने आणली त्याचेकडेच राहील.’
   
भगवान बुध्द म्हणाले, ‘तु दिलेल्या शिव्याशापाची भेटवस्तू मी स्विकारली नाही तर ती कोणाकडे राहील.’
      
तेव्हा तो मनुष्य खजील झाला व भगवान बुध्दांना शरण गेला.
      
म्हणून भगवान बुध्द म्हणतात की, जे अनित्य आहे ते दु;ख आहे. जे दु:ख आहे त्याला हे ‘मी नाही, हे माझे नाही, हा माझा आत्मा नाही.’ असे यथार्थत: प्रज्ञापुर्वक पाहिले की चित्ताची आसक्ती निर्माण होणार नाही. त्यामुळे ‘मी, माझ्या’ या भावनेला कवटाळून न धरल्यामुळे ‘अहंभाव’ निर्माण होणार नाही  आणि त्यामुळे माणसाना दु:ख होणार नाही 
      भगवान बुध्दांचे शेवटचे शब्द-
      हन्द दानि भिक्कवेआमन्त्यामि।
      व्यय धम्मा संक्‍खारा अप्पमादेन सम्पादेथ॥
      
याचा अर्थ खरोखर भिक्खूंनो, ‘मी तुम्हाला सांगतो, सर्व संस्कारित गोष्टी नष्ट होणार्‍या आहेत. तेव्हा अप्रमादपूर्वक आपल्या जीवनाचे ध्येय संपादन करा.’
      
भगवान बुध्दांचे हे वाक्य सर्व बुध्द धम्माचे सार आहे असे म्हटल्यास वावगे होणार नाही. सर्व मानव जातीला यशस्वी जीवन जगण्याचा संदेश आहे. सगळ्याच संस्कारित गोष्टी अनित्य आहेत. बदल होणार्‍या आहेत. परिवर्तनशील आहेत. तेव्हा त्यात गुंतून न राहता आपले ध्येय संपादीत करावे.
     
 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ‘बुध्द आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथात लिहीले आहे की, भिक्खू रठ्ठ्पाल यांना सम्यक सम्बुध्दांनी चार तत्वे सांगितले. ते असे- 

• जग अनित्य असून सतत बदलत आहे.
• जगाला रक्षणकर्ता किंवा पालनकर्ता असा कोणीही नाही.
• आपली कशावरही मालकी नाही, प्रत्येक वस्तू मागे ठेवूनच आपणाला गेले पाहिजे.
• तृष्णेच्या आहारी गेल्यामुळे जगात दु:ख आहे. आणि त्यामुळे जगात अनेक ऊणीवा असून ते सारखे धडपडत आहे   

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर ‘बुध्द आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथात म्हणतात की, अनित्यतेच्या सिध्दांताला तीन पैलू आहेत-

1. अनेक घटकांनी बनलेल्या वस्तू अनित्य आहेत.
2. व्यतिगत रुपाने प्राणी अनित्य आहेत. आणि
3. प्रतित्वसमुत्पन्न वस्तूचे आत्मतत्व अनित्य आहेत.      

सर्व वस्तू ‘हेतू आणि प्रत्यय’ यामुळे उत्पन्न होतात. त्यांना त्यांचे स्वतंत्र अस्तित्व नसते. जो प्राणी भूतकाळात होता. तो तसाच वर्तमानकाळात दिसणार नाही. शरीरातील प्रत्येक अणु-रेणू बदलत असतात. शरीर, मन बदललेले असते. विचार आणि विचार करणारी यंत्रणा बदललेली असते. पूर्वी लहान होतो. नंतर तरुण, वयस्क व शेवटी म्हातारे झालोत. म्हणजेच मनुष्य आणि इतर सर्वच प्राणी, वनस्पती हे परिवर्तनशील आहेत. जगात प्रतिक्षणी परिवर्तन चालू असते. जग जर परिवर्तनशील नसते तर सर्व पाणीमात्राचा विकास झाला नसता. म्हणून भगवान बुध्दांनी सांगितले की, जग हे अनित्य आहे. ते सतत बदलत असते.

अनात्मतता
      
अनात्मता हे दुसरे लक्षण आहे. अनत्तलक्खण सुत्तात भगवान बुध्दांनी अनात्मवादाची लक्षणे सांगितली आहेत. अनात्मततेला पाली भाषेत अनत्त असे म्हणतात.
      
जगात जर आत्मा असेलच तर तो स्वतंत्र असला पाहिजे. पण तसे आढळत नाही. शरीर म्हणजे रुप हे काही आत्मा असु शकत नाही. जर शरीर हे आत्मा असते तर त्या शरीराला क्लेश झाले नसते. त्यात परिवर्तन झाले नसते. कालमानानूसार बदललेले नसते. पंचस्कंधापैकी इतर चार स्कंध म्हणजे वेदना, विज्ञान, संज्ञा, संस्कार हे सुध्दा आत्मा असु शकत नाही. कारण ते नाक, कान, डोळे, जिव्हा आणि त्वचा या इंन्द्रियावर आणि त्याचे विषयावर म्हणजे गंध, आवाज, दृश्य आकृती किंवा रंग, स्वाद आणि स्पर्श या विषयावर अवलंबून आहे. जसे इंद्रिय, इंद्रियविषय अनित्य आहेत. तसेच  वेदनास्कंध, विज्ञानस्कंध, संज्ञास्कंध, संस्कारस्कंध हे सुध्दा अनित्य आहेत  म्हणून ह्या परिवर्तनशीलतेमुळे आत्मा आहे असे म्हणता येणार नाही.
     
 मनुष्याला जेव्हा जाणीव होते की जगातील सर्व गोष्टी म्हणजे ‘मी नाही, माझी नाही, माझा आत्मा नाही’ तेव्हा त्या गोष्टीबद्दलची त्याची आसक्ती नष्ट होते आणि तो आसक्तीपासून मुक्त होतो. आत्म्यासंबंधीच्या ‘मी आहे, माझे आहे, माझा आत्मा आहे’ या भ्रामक कल्पनेमुळेच मनुष्य स्वत:च्या हिताकडे जास्त लक्ष देतो. मग दुसर्‍याचे नुकसान झाले तरी त्याचे त्याला काही सोयरसूतक नसते. अशा मनुष्याच्या प्रवृतीमुळेच सर्व प्रकारचे दु:ख उत्पन्न होते. दु:ख रोगावर सर्वात प्रभावी औषध म्हणजे जगात आत्मा नाही याची जाणीव ठेवणे होय.

अनत्त (अनात्मता) या शब्दाचे स्पष्टीकरण तीन प्रकारे केले आहे-

१) असार कत्थेन अनत्ता
      माणसाचे शरीरातील प्रत्येक अणु-रेणू बदलत असतात. शरीर, मन बदललेले असते. विचार आणि विचार करणारी यंत्रणा बदललेली असते. पूर्वी लहान होतो. नंतर तरुण, वयस्क व शेवटी म्हातारे झालोत.. जगात प्रतिक्षणी परिवर्तन चालू असते म्हणून या बदलणार्‍या नाम आणि रुपात म्हणजेच शरीर आणि मनात न बदलणारा असा आत्मा वास करु शकत नाही..

२) असामी कत्थेन - अनत्ता
      नाम आणि रुपात सतत उदय आणि लय किंवा बदल होत असल्यामुळे त्यांचा कोणी स्वामी अथवा मालक असणे शक्य नाही. अनित्यमुळे वस्तुमात्रात उदय आणि लय होणे हा त्याचा मूळ गुणधर्म आहे. हा उदय आणि लय कोणी सांगतो म्हणून किवा कोणाच्या हुकूमावरुन होत नसून संस्कारीत गोष्टीच्या मूळ गुणधर्माप्रमाणे होतो. म्हणून त्यांना कोणी स्वामी अथवा मालक नाही. ते स्वत:ही त्यांचे मालक नाहीत, म्हणून आत्मा नाही, किंवा अनात्म आहे असे म्हणता येईल.  जर पंचस्कंधाचा (रुप, वेदना, विज्ञान, संज्ञा व संस्कार) कोणी स्वामी अथवा मालक असता तर आत्मा म्हणाला असता की माझ्या शरीराला काही क्लेश अथवा दु:ख देऊ नको. पण तसे काही होत नाही. म्हणून आत्मा नाही, किंवा अनात्म आहे असे म्हणता येईल.

३) अवसवत्तनत्थेन - अनत्ता
      पंचस्कंधात जे अव्याहतपणे बदल होत असतात तो कोणाच्याही इच्छेने होत नसतो. म्हणून आत्मा नाही, किंवा अनात्म आहे असे म्हणता येईल.
      
जर आत्मा असता तर त्याने इच्छा केली असती की माझे रुप असे, असे व्हावे; पण तसे होत नाही. कोणाच्या इच्छेने बदल होत नाही तर ते नैसर्गिकरीत्या अनित्यमुळे घडत असते. नैसर्गिक बदलामुळे म्हातरपण येते, मरण येते. तेथे आत्म्याचे काहीही चालत नाही. म्हणून आत्मा नाही, किंवा अनात्म आहे असे म्हणता येईल. 
      
जगातील आत्मवादी लोकांचे आत्म्याच्या कल्पनेसंबंधी एकवाक्यता नाही. इस्लाम आणि ख्रिस्ती धर्मातील शिकवणीप्रमाणे आत्मा आहे. पण मनुष्य प्राण्याच्या मृत्यूनंतर त्याचा आत्मा पुन: पुन्हा जन्म घेत नाही. कोणत्याही हिंदुच्या वेदात सुध्दा आत्म्याच्या पुनर्जन्माविषयी एकही वेदमंत्र नाही. जैन धर्मातील आत्मा निरनिराळ्या प्राणीमात्रांच्या शरीराच्या आकारमानाप्रमाणे लहान-मोठा असतो. मुंगीचा आत्मा मुंगीच्या आकाराएवढा तर हत्तीचा आत्मा हत्तीच्या आकाराएवढा, किंवा अष्टकोनी किंवा चेंडूसारखा गोल असून तो पाचशे योजनेच्या व्यासाचा असतो. चार्वाकसारखा विचारवंत म्हणतात की, एकदा जर शरीर भस्मीभूत झाले तर त्याचे पुनरागमन कोठून होणार? असा प्रश्‍न उपस्थीत करतात. भगवद्‍गीतेतील विचारसरणीप्रमाणे आत्मा सूक्ष्म असून आपण जसे जीर्ण वस्त्र बदलवतो तसे तो शरीर बदलवत असतो. काही लोकांच्या विचारसरणीप्रमाणे सर्व प्राण्यांमध्ये एकच आत्मा आहे, तर दुसर्‍या काही लोकांच्या विचारसरणीप्रमाणे प्रत्येक  प्राण्यांमध्ये वेगवेगळा आत्मा आहे.
      
तसेच आत्मवादी लोकांचे आत्म्याच्या स्वरुपाविषयी सुध्दा एकमत नाही. काही लोकं म्हणतात की आत्म्याला रुप आणि आकार आहे, तर काही लोकं म्हणतात की आत्मा निराकार आणि अनंत आहे. काही लोकं म्हणतात की आत्मा अनुभवशील आहे, तर काही लोकं म्हणतात की आत्मा अनुभवशील नाही. आत्म्याविषयीच्या असलेल्या ह्या वेगवेगळ्या कल्पना अशा तर्‍हेने केवळ कल्पनेचे खेळ आहेत. त्यात सत्याचा लवमात्र अंश नाही.
      
अशा या आत्म्याविषयीच्या अनेक भ्रामक कल्पनांचा मुद्देसूद ऊहापोह दीघनिकायातील ब्रम्हजाल सुत्तात केला आहे.
      
काही  आत्मवादी म्हणतात की, शरीर बदलत असते पण आत्मा बदलत नाही. या बाबतीत सुध्दा आत्मवादी लोकांमध्ये एकमत नाही. जैन धर्मातील आत्मा शरीराच्या आकारमानाप्रमाणे लहान-मोठा असतो. असे असेल तर जन्माच्या वेळी आत्मा लहान असला पाहिजे. जस-जसा तो मोठा होत जाईल तस-तसा आत्मा पण मोठा होत जात असला पाहिजे. इतर धर्मीय आत्म्याचे निश्चित स्वरुप सांगत नाहीत. जर सर्व प्राणीमात्रात जर एकच आत्मा असेल तर एकाचे डोके दुखले तर दुसर्‍याचे सुध्दा डोके दुखायला पाहिजे. पण असे अनुभवाला येत नाही. कॊणी म्हणतात की, प्रत्येक प्राण्यामध्ये वेगवेगळा आत्मा असतो. असे जर असेल तर दहा लाख वर्षापूर्वी जी लोकसंख्या होती ती आज कां वाढली? हे वाढलेल्या संखेचे आत्मे आले कोठून? असा प्रश्‍न निर्माण होतो. जर प्रत्येक जन्माच्या वेळी नवीन आत्मा निर्माण झाला असेल तर आत्मा न बदलणारा आहे असे कसे म्हणता येईल? म्हणून आत्मा नाही असेच म्हणावे लागेल.
      
काही  आत्मवादी म्हणतात की, त्यांचा आत्मा जाळल्याने जळत नाही. कापल्याने कापत नाही. उन्हाने वाळत नाही आणि वितळवीण्याने वितळत नाही. असा तो अविनाशी आणि नित्य आहे. शरीरातील आत्म्याच्या अस्तित्वामुळेच प्राणी जीवंत राहतात आणि आत्मा शरीरातून निघून गेल्यावर ते मरतात.
      
शरीरात आत्मा आहे म्हणून प्राणी जगतो की त्याचे शरीर ठाक-ठीक आहे म्हणून तो जगतो. याबाबत ते आत्मवादी काहीच ठामपणे सांगु शकत नाहीत. मनुष्य जर ८० किवा ९० टक्के भाजला तर तो जगू शकत नाही. जळाल्यामुळे तो मरतो. जर शरीरातील आत्मा जाळल्याने मरत नाही तर शरीरात आत्मा असून सुध्दा जळालेला मनुष्य कसा मरतो? कापल्याने आत्मा मरत नाही तर एखाद्याला भोसकले तर तो मनुष्य शरीरात आत्मा असून सुध्दा कसा मरतो? उन्हाने वाळत नाही आणि वितळवीण्याने वितळत नाही. तर एखाद्याला उष्माघात झाला तर तो मनुष्य शरीरात आत्मा असून सुध्दा कसा मरतो? याचा अर्थ शरीरात आत्मा असल्यामुळे तो जीवंत राहतो हे शरीरशास्त्रदृष्ट्या खरे नाही. शरीरात आत्मा आहे म्हणून तो जीवंत राहत नसून त्याच्या शरीराची यंत्रणा सुरळीतपणे काम करते म्हणून मनुष्य जीवंत राहतो हे खरे असते.
     
भगवद्‍गीतेतील विचारसरणीप्रमाणे आत्मा जीर्ण वस्त्र बदलवतो तसे तो शरीर बदलवत असतो. असे जर असते तर जन्म न घेतलेल्या किंवा जन्माला आलेल्या मुलींना मारले जातात तेव्हा त्यांच्यातील आत्म्यांना अजून ते शरीर जुने झाले नसतांना सुध्दा त्यांचे शरीर कसे जिर्ण होते? जर आत्मा जुने शरीर टाकून नविन शरीर धारण करतो, तर दरवर्षी वाढणार्‍या लोकसंख्येत हे नविन आत्मे येतात कोठून? कोणी आत्मवादी माणसाच्या मनाला आत्मा म्हणतात. माणसाचे मन तर सतत बदलत असते. ते अत्यंत चंचल व अस्थिर असते. म्हणून मन हे न बदलणारा आत्मा असु शकत नाही.
      
यावरुन असे दिसून येईल की, आत्मवाद्यांचे एकही म्हणणे कसोटीला उतरत नाही. म्हणून बौध्द विचारप्रणाली आत्म्याच्या अस्तित्वाला मानत नाही. बौध्द अनात्मवादी आहेत. बौध्द मताप्रमाणे ज्याला आपण सजीव प्राणी असे म्हणतो तो खरोखरच चेतनामय शक्ती आणि शारीरीक अविष्कार असतो. त्या शक्ती म्हणजे पंचस्कंध होय. हे पंचस्कंध म्हणजे रुपस्कंध, वेदनास्कंध, विज्ञानस्कंध, संज्ञास्कंध व संस्कारस्कंध होय.
     
 मनुष्यप्राण्याचे सर्व घटक म्हणजे नामरुप, विज्ञान, संज्ञा, वेदना, व संस्कार तसेच पृथ्वी, पाणी, अग्नी आणि वायू हे पंचस्कंधात सामावलेले आहेत. पंचस्कंधाशिवाय मनुष्यप्राण्यात दुसरा कोणताच घटक अस्तित्वात नाही. असा कोणताच घटक नाही की जो पंचस्कंधात सामावलेला नाही. सर्व पंचस्कंध सतत बदलणारे आहेत. परिवर्तनशील  आहेत.
     
तसेच रुप (शरीर) हे १) पृथ्वी, २) पाणी, ३) अग्नी आणि ४) वायू या चार घटकांचे बनलेले आहेत  तसेच प्रत्येक वस्तू हे चार घटकांचे बनलेले असते. हे चार घटक सृष्टीमध्ये निसर्गत:च विद्यमान असतात.
      
चेतनामय शक्ती ही वेदना, संज्ञा, संस्कार, व विज्ञान, यांची  मिळून बनलेली असते.
      
एखाद्या बाह्यस्थितीचा आपल्या ज्ञानेंद्रियाला स्पर्श होताच जे तरंग शरीरात निर्माण होतात ते म्हणजेच वेदना. वेदना कशी निर्माण होते ते मनाच्या अवस्थेवर अवलंबून आहे.
     
आपल्या सर्व प्रकारच्या संवेदना वेदनास्कंधात मोडतात. वेदना म्हणजे इंद्रियांचा इंद्रिय विषयांशी संपर्क झाला असतांना जाणवणारी अनुभूती होय. ह्या अनुभूती तीन प्रकारच्या असतात-

1. सुखमय अनुभूती
2. दु:खमय अनुभूती
3. अदु:खमय व असुखमय अनुभूती

वेदनास्कंध      
एखादे रुप पाहिल्याने, आवाज ऎकल्याने, वास घेतल्याने, चव घेतल्याने, स्पर्श केल्याने व मनांत कल्पना किंवा विचार आल्याने संवेदना निर्माण होत असतात. त्या सहा प्रकारच्या  संवेदना डोळा, कान, नाक, जिभ,  त्वचा आणि मन अनुभवत असतो.  जेव्हा ज्ञानेंद्रिय, ज्ञानेंद्रिय विषय आणि ज्ञानेंद्रिय  विज्ञान यांचा समन्वय झाल्याने स्पर्श होतो, तेव्हाच संवेदना निर्माण होत असतात. म्हणून  स्पर्शामुळे वेदना निर्माण होत असतात. जसे एखादे सुंदर फुल, पाहणार्‍यांचा डोळा आणि त्याचे विज्ञान यांचा समन्वय झाला म्हणजे सुखमय अनुभूती होते

संज्ञास्कंध      
संज्ञास्कंधाचे कार्य म्हणजे इंद्रियविषयांना ओळखणे, त्याची जाण करणे होय.    संवेदना प्रमाणे संज्ञा सहा  प्रकारच्या आहेत. जसे रुपाला ओळखणे,  आवाजाला  ओळखणे, वासाला ओळखणे, चवीला  ओळखणे, स्पर्श केल्याने व मनांत कल्पना किंवा विचार आल्याचे ओळखणे  असे ते . सहा प्रकारच्या  संज्ञा आहेत.     
विज्ञान आणि संज्ञा यांच्यात एक प्रकारचे सारखेपणा आहे. पण विज्ञानामुळे इंद्रियविषयांच्या अस्तित्वाची जाण होते, तर संज्ञा त्याच्या विशिष्ट खुणांमुळे त्या वस्तुला इतर वस्तुतून ओळखते. संज्ञा मुळे वस्तुचे स्मरण होते.

संस्कारस्कंध
संस्कारस्कंधात संवेदना आणि जाणण्याची किंवा ओळ्खण्याची क्षमता सोडून मनाच्या इतर सर्व भागांचा समावेश होतो. म्हणून याला संस्कार चेतना असे सुच्दा म्हणतात. मनाच्या व्यवहारात चेतना किंवा ईच्छा फार महत्वाचे कार्य करते. कार्य करण्याच्या ईच्छेने एखादे कार्य केले तरच बुध्दधम्माप्रमाणे ते ‘कर्म’ होते. ईच्छा नसतांना जर एखादे कार्य केले तर ते ‘कर्म’ होऊ शकत नाही.      
संवेदना आणि संज्ञा याच्याप्रंमाणे चेतना सुध्दा सहा प्रकारच्या आहेत. जसे रुपाचे कार्य,  आवाजाचे कार्य,  वासाचे कार्य, चवीचे कार्य,  स्पर्शाचे कार्य,  स्पर्श केल्याने व मनांत कल्पना किंवा विचार आल्याने होणारे कार्य  असे ते  सहा प्रकारच्या  संस्कार आहेत.

विज्ञानस्कंध      
सर्व स्कंधात विज्ञानस्कंध अत्यंत महत्वाचे आहे. विज्ञानाने  जाणण्याची व  निरनिराळ्या प्रकारे अनुभूती घेण्याची क्रिया करता येते. आपण आपल्या पांच ईंद्रियाद्वारे आणि मनाद्वारे निरनिराळ्या प्रकारची अनुभूती घेत असतो. जसे आपण आपल्या डोळ्याद्वारे बाह्य वस्तूमात्र जाणत असतो. कानाद्वारे आवाज जाणत असतो. नाकाद्वारे वास जाणत असतो. जिभेद्वारे चव जाणत असतो. त्वचेद्वारे स्पर्श जाणत असतो. आणि मनाद्वारे कल्पना आणि विचार जाणत असतो. अशा तर्‍हेने विज्ञान सहा प्रकारचे आहेत. चक्षू विज्ञान, कर्ण विज्ञान, घ्राण विज्ञान, जिव्हा विज्ञान, स्पर्श विज्ञान आणि मनो विज्ञान. दृश्य आकृती आणि रंग, आवाज, वास, चव, स्पर्श, कल्पना आणि विचार हे इंद्रिय विषय असले आणि त्याचा संबंध अनुक्रमे डोळे, कान, नाक, जिभ, त्वचा व मन या इंद्रियांशी आला तरच विज्ञान जागृत होते, इतर वेळी नाही. अशा वेळेस सुख-दु:खाच्या भावना निर्माण होतात.      
      
त्याचप्रमाने कल्पना आणि विचार हे इंद्रिय विषय मनात आले तरच मनिंद्रिय विज्ञान जागृत होते आणि सुख-दु:खाच्या भावना निर्माण होतात.  ह्यावरुन असे स्पष्ट होते की इंद्रिय आणि विषयाचा एकमेकांशी संबंध आलाच तर विज्ञान जागृत होते. कारण त्यावेळी आपले च्क्षुंद्रियविषय विज्ञान जागृत नसते. म्हणून इंद्रिय आणि त्या त्या इंद्रियाच्या विषयाचा एकमेकांशी संबंध असतो. ते एकमेकावर अवलंबून असतात. म्हणूनच विज्ञान सुध्दा शाश्वत नाही तर ते क्षणाक्षणाला बदलत असतात.
     
अशा तर्‍हेने जिवंत प्राण्याच्या जिवंतपणाचे सर्व व्यवहार चेतनामय शक्ती आणि शारीरिक शक्ती रुप, वेदना, संज्ञा, संस्कार व विज्ञान या पंचस्कंधामुळे होत असतो.
      
म्हणजेच सक्षम इंद्रिय, इंद्रिय विषय आणि इंद्रिय विज्ञान यांचा समन्वय झाला की स्पर्श निर्माण होते. स्पर्श निर्माण झाला की सुखमय, दु:खमय, व अदु:खमय व असुखमय वेदना उत्पन्न होतात. अशा तर्‍हेने सुख-दु:ख निर्माण होते व त्याची अनुभूती जाणवते, त्यामुळे सुख-दु:ख भोगणारा कोण ? हा प्रश्‍न निर्माण होत नाही. कारण सुख-दु:ख भोगणारा कोणी आत्मा नावांचा पदार्थ शरीरात किंवा शरीराबाहेर राहत नाही.
           
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर ‘बुध्द आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथात म्हणतात की, ‘भगवान बुध्दांनी आत्म्याच्या अस्तित्वाची चर्चा ईश्वराच्या अस्तित्वाच्या चर्चेइतकीच निरुपयोगी मानलेली आहे. ईश्वराच्या अस्तित्वाइतकाच  आत्म्याच्या अस्तित्वासंबंधीचा विश्वास सम्मादिट्ठीला (सम्यक दृष्टी) घातक आहे. भगवान बुध्दांनी सांगितले आहे की, ईश्वरावरील  विश्वास हा ज्या प्रकारे भ्रामक समजुती निर्माण करतो, त्याच प्रकारे आत्म्याच्या अस्तित्वावरील विश्वास भ्रामक समजुतींना कारणीभूत होतो. त्यांच्या मते आत्म्याच्या अस्तित्वावरील विश्वास हा ईश्वराच्या अस्तित्वावरील विश्वासापेक्षाही भयंकर आहे. कारण त्यामुळे पुरोहित वर्ग निर्माण होतो, भ्रामक समजुतीचा मार्ग मोकळा होतो, एवढेच नव्हे तर तो पुरोहित वर्गाला माणसाच्या जन्मापासून मृत्यूपर्यंत सत्ता गाजविण्याचा अधिकारही बहाल करतो. भगवान बुध्दांनी महालीला स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की, आत्मा नावाची काही वस्तू नाही. म्हणूनच त्यांच्या सिध्दांताला अनात्मवाद असे म्हणतात.’
            
भगवान बुध्द म्हणतात की, आत्म्याचे अस्तित्वावर विश्वास ठेवणे हे अज्ञान असून हे अज्ञान माणसाच्या सर्व दु:खाचे, समस्येचे मुळ कारण आहे. अशा अज्ञानामुळेच त्यांच्यात ‘मी’ ‘माझे’ अशी भावना निर्माण होते. त्यामुळेच त्यांच्यात लोभ, द्वेष व तृष्णा निर्माण होते. परिणामत: तो पापकर्म, अकुशल कर्म करु लागतो व ते दु:खाच्या उत्पत्तीचे कारण बनते. भगवान बुध्दांची शिकवण माणसाचे अज्ञान दूर करुन त्याला प्रज्ञावंत बणविण्यासाठी आहे. त्याची प्रज्ञा विकसित झाली की जग जसे आहे तसे तो पाहतो. त्यामुळे कोणत्याही उत्पतीच्या मागे कारण असते हे त्याला कळते. त्यामुळे जग अनित्य आहे, जे अनित्य आहे ते दु;ख आहे. जे दु:ख आहे ते ‘मी नाही, माझे नाही, माझा आत्मा नाही’ असे त्याला दिसते.  हा माझा आत्मा नाही.’ असे यथार्थत: प्रज्ञापुर्वक पाहिले की चित्ताची आसक्ती निर्माण होणार नाही. त्यामुळे ‘मी, माझ्या’ या भावनेला तो कवटाळून न धरल्यामुळे ‘अहंभाव, मीपणा’ निर्माण होणार नाही. तो दु:ख आर्यसत्यांना यथार्थपणे जाणेल. तो सुख-दु;खांना तटस्थेच्या भावनेने पाहू लागेल. त्यामुळे त्याच्यात तृष्णा निर्माण होणार नाही. त्याच्यातील लोभ, द्वेश, मोह नष्ट होऊन त्याऎवजी मैत्री आणि करुणा यांचा विकास होईल. म्हणजेच त्याला दु:ख होणार नाही. तो कुशल कर्म करु लागेल व अशा तर्‍हेने तो निर्वाणाकडे वाटचाल करेल.  अशा प्रकारे दु:खापासून दूर राहून निर्वाणाकडे वाटचाल करता  येते अशी भगवान बुध्दाने आपल्या शिकवणीत मांडणी केली आहे.

(rkjumle यांच्या ब्लॉग वरून साभार ) 

Read More

बुध्द आणि त्यांचा धम्म

'गौतम बुध्द और उनका धम्म' डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकरांनी लिहीलेल पुस्तक या दिवाळीच्या सुट्यांमधे वाचनात आले. बबासाहेबांनी लिहीलेल्या अनेक अप्रतीम रचनांपैकी ही त्यांची शेवटची रचना होती. मुळ इंग्रजी भाषेत लीहिलेल्या या ग्रंथाचे श्री. आनन्द कौश्ल्यायन यांनी हिंदीत अनुवाद केलेले आहे.

ज्या बौध्द धर्माला आंबेडकरांनी अंगिकारलं होतं त्या धर्माची तत्व प्रणालीच आजच्या विषमतापूर्वक स्थितीला बदलण्यासाठी एक प्रभावशाली मार्ग आहे असा त्यांचा विश्वास होता. हा ग्रंथ लिहीतांना त्यांच्या समोर संपूर्ण त्रिपिटक होतं. सुत्त पिटक, विनय पिटक आणि अभिधम्म पिटक. प्रत्येक पिट्कात आणखी १०-१२ ग्रंथ तसेच या सर्व ग्रंथावर आधारीत अनेक अर्थ कथा होत्या, अनेक प्रकारचे बुध्द चरित्र संबंधित साहित्य होतं. या सर्व वाड्मयातुन त्यांना एक अशा ग्रंथाची रचना करायची होती ज्यात संपूर्ण बुध्द चरित्र त्याची शीकवण समाविष्ट होईल आणि त्याची भाषा सर्वसामान्यांना समजायला सोपी असेल.

हा ग्रंथ एकुण आठ काण्डात विभागला आहे. प्रत्येक काण्डात ७-८ भाग आहेत. प्रथम काण्ड बुध्द जीवन कथेनी व्याप्त आहे. उर्वरित काण्डात धर्म दीक्षा, त्यांच आंदोलन, धर्म, अधर्म आणि त्यांच्या समकालीन विचारंबद्दल लिहीण्यात आले आहे. "जे विचार बुध्दी संगत आहेत, जे विचार तर्क संगत आहेत तेच बुध्द विचार आहेत" आशी बुध्द विचारंची अतिशय सोपी आणि समर्पक व्याख्या बबसाहेबांनी या ग्रंथात मांडली आहे.

अनात्मवाद आणि अनिश्वरवाद या बौध्द धर्माच्या दोन मुख्य मान्यता आहेत. गौतम बुध्दांनी आत्मा बद्द्ल असलेल्या सर्व धारणांचा त्याग केला. त्यांनी आत्म्याच्या अस्तित्वाचाच त्याग केला. त्यांनी या द्रुष्टीकोनाचा देखील त्याग केला कि कोणी इश्वराने मनुष्य आणी स्रुष्टीची निर्मीती केली आहे आणि त्यांचे भविष्य आधीपासुनच निश्चित करुन ठेवले आहे. सिध्दार्थ गौतमांनी बुध्द बनण्याच्या आधी अंगिकारलेल्या तपस्या आणि आत्म-पिडनाचा मार्ग त्याना व्यर्थ जाणुन पडला होता. खरी शान्ती आणी चित्ताची एकाग्रता शरीराची आवश्यकता पूर्ण करुनच मिळवता येऊ शकते, त्यासाठी संसारातून पळून जाण्याची नाही तर संसाराला बदलुन श्रेष्ठतम बनविण्याची आवश्यकता आहे.

मी कोण होतो ?, कुठुन आलो ?, भविष्यात मी कोण होणार ?, आत्मा आणि शरीर एकच आहे का ?, संसाराची उत्पत्ती कशी झाली ?, मरणान्तर काय होतं?, असल्या प्रश्नांना त्यांनी कधीच महत्त्व दिले नाही, त्यांच स्वागत केले नाही. त्यांच्या मते या प्रश्नांच्या उत्तरांनी मनुष्याचे कष्ट दुर करण्यात किंवा त्यांचे आचरण सुधारण्यात कुठल्याच प्रकारची मदत होणार नव्हती. या प्रश्नांच्या उत्तराने कुणाला विद्या मिळणार नव्हती, ना ही ते निर्वाणाकडे अग्रेसर करणारे होते. किंबहुना ज्या कुणी 'मजहब' किंवा 'रिलीजन' नी या प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा प्रयत्न केला होता गौतम बुध्दांच्या मते त्यांची सर्व सिध्दांत कल्पनाश्रित होते त्यांच सत्य परीक्षित नव्हतं, ना ही त्याची परीक्षा करण शक्य होतं.

त्यानी सांगितलेल्या अष्टांगिक मार्गात सर्वप्रथम आहे 'सम्यक द्रुष्टी'. सम्यक द्रुष्टी चा अर्थ आहे मनुष्याची अशा सर्व मिथ्या धारणांपासुन सुटका व्हवी जी मनुष्याच्या मनाची कल्पनामात्र आहे आणि ज्याची मनुष्याच्या अनुभवाशी किंवा यथर्थाशी कुठ्लाच संबंध नाही. सम्यक द्रुष्टीचा अर्थ आहे मनुष्याचे मन आणि बुध्दी स्वतंत्र असणे.

या जगातील दु:ख आणि कष्ट दुर करणे हाच त्यांनी सांगितलेल्या बुध्द धर्माचा मुख्य हेतु होता. धर्माचा अर्थ आहे सदाचरण जीवनाच्या प्रत्येक क्षणी एका मनुष्याचा दुसर्‍या मनुष्याप्रती चांगला व्यवहार. शरीर वाणी व मनाची पवित्रता टिकवणे हाच खरा धर्म आहे. परा-प्रक्रुतीची पूजा, कर्म काण्ड यज्ञ-बलि, कल्पनाश्रित विश्वास अधर्म आहे. वेद उपनिषदे, धर्म ग्रंथांना अपौरुषेय मानणे, त्यांना चुकीच्या संभावनेपलिकडे मानणे अधर्म आहे. त्यांचा हेतु होता मनुष्याने बुध्दीवादी बनायला हवे, मनुष्याने स्वतंत्रतापूर्वक सत्याची शोध घ्यायला हवी.

बुध्द विचारांमधे अनित्यवाद हा सुध्दा एक महत्वपूर्ण सिध्दांत आहे. मनुष्य अनित्य आहे, निरंतर परिवर्तनशील आहे. जीवनाच्या कुठ्ल्याही दोन क्षणीदेखिल मनुष्य एक नाही. सर्व वस्तु अनित्य आहेत त्यामुळे त्यांच्याप्रती असणारी आसक्ती नेहमी दु:खाचे कारण बनते.

त्यांचा समकालीन ब्राम्हणी समाजाच्या तुलनेत, बौध्द समाज वर्णाश्रम धर्मरुपी बेड्यांपासुन सर्वथा मुक्त होता. बौध्द धर्माच्या सर्व स्त्री व पुरुष सदस्यांना शीक्षा प्राप्त करण्याची, धंदा करण्याची तसेच इतर सर्व प्रकारची समान स्वतंत्रता होती. बौध्द धर्म प्रचारात धर्म दीक्षाचे दोन प्रमुख प्रकार आहेत १) भीक्षुची दीक्षा २) उपासकची दीक्षा.

त्यांनी सांगितलेल्या धर्माचे दोन प्रमुख तत्व होते. १) प्रज्ञा (निर्मळ बुध्दी) २) करुणा (दया, प्रेम, मैत्री). इ.स्.पू. सहाव्या शतकात मांडलेली धर्माची ही व्याख्या जितकी प्राचीन आहे तितकीच आधुनिक.

भगवान बुध्दांनी कधी इश्वराचा अवतार पुत्र किंश्याला वा पैगंबर असण्याचा दावा केला नाही. त्यांनी

कुणाला स्वतःचा उत्तराधिकारी देखिल घोषीत केले नाही. त्यांच्या मते धर्म हाच धर्माचा उत्तराधिकारी आहे. त्यांनी कधी कुणाला मुक्त करण्याचे आश्वासन दिले नाही. त्यांच्या मते ते मार्ग दाता होते मोक्ष दाता नव्हे.

हा ग्रंथ प्रकाशीत झाल्यावर त्यावर अनेक विवाद झाले होते. मुळ ग्रंथात कुठेही बाबासाहेबांनी 'रेफरन्सेस' दिले नव्हते. हे ही खरे आहे कि बर्‍याच ठीकाणी त्यांनी अनेक गोष्टी आपल्या मनानी देखील समाविष्ट केल्या आहेत, परंतु ज्या वाचकांना लक्षात घेऊन हे पुस्तक लिहीण्यात आलं होतं त्यांच्यासाठी आंबेडकरांचं व्यक्तीमत्व आणि लेखनच एवढ मोठ प्रमाण होतं कि त्या व्यतिरिक्त अन्य कुठ्ल्याही रेफरन्सेस ची त्यांना आवश्यकता नव्हती. जर तुलसीदासांनी लिहीलेल्या 'रामचरितमानस' ग्रंथाला कुठ्ल्याही रेफरन्सेस विना स्विकार करण्यात येउ शकतं, तर या ग्रंथाला का नाही अशी त्यांच्या अनुयायीची मते होती.

'माणसाचे मन काबुत असले की सर्व काबुत राहातं' हे बुध्द विचार मांडतांना मात्र बाबासाहेबांनी 'मन' आणि 'चित्त' यावरील बुध्द विचारंवर अधिक खोलात जाउन काही लिहीलेले नाही. या ग्रंथातुन एक गोष्ट स्पष्ट जाणवते की बौध्द धर्मच एक असा प्राचीन धर्म आहे ज्यात मनुष्याला स्वतःच आपला अनुशासक बनण्याची शीकवण देण्यात आली आहे.

Read More

बुद्ध व्हा... शुद्ध व्हा....!!!

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी हिंदूधर्म सुधारण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले. मुंग्यांना साखर देवून दलितांना माणूसपण नाकारणाऱ्या कर्मठांच्यात मात्र बदल होण्याची चिन्हे दिसत नव्हती तेंव्हा बाबासाहेबांनी "येवले' मुक्कामी सन 1935 मध्ये 'मी हिंदू म्हणून जन्माला आलो तरी हिंदू म्हणून मरणार नाही' अशी भीमगर्जना केली.  नंतर तब्बल 1956 पर्यंत विविध धर्मांचा अभ्यास केला. 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी मूळनिवासी नाग लोकांची भूमी असलेल्या नागपुरात बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. आणि आपण स्वत: आपल्या लाखो अनुयायांना धम्मदीक्षा दिली. त्यामुळेच आजही नागपुरच्या या ऐतिहासिक भूमीवर विजयादशमी दिवशी भीमसागराला भरती येते. नागपुरात जायचे ते बुद्ध आणि शुद्ध होण्यासाठी.

     बाबासाहेबांनी भारतीय संस्कृती जपणारा, समता, स्वातंत्र्य, बंधुता या त्रीसुत्रीचा पुरस्कार करणारा, माणूस आपल्या कर्तुत्वाने "बुद्धत्व' प्राप्त करू शकतो असा विचार रुजविणारा धम्म आपल्याला दिला. असे असताना आजही आपल्यातील काही करंटे हिंदू धर्मात त्यातील कर्मकांडात गुंतलेले दिसतात. अशा या करंट्यांना जागे करण्यासाठी एक भीमकवी म्हणतो.

महाड जाऊ, नागपुर जाऊ, 
कशाला गणपतीपुळा,
कशाला गणपतपुळा नी,
जयभीमवाल्यांचा नाद हाय खुळा!

       नागपुरला जाणाऱ्या मध्ये कट्टर बौद्ध जसे असतात तसेच यात हवसे, गवशे यांचा समावेश आहे. या हवशा, गवशांनी आता बदलायला हवं. नागपुरला जाणाऱ्याची संख्या आपण पाहिली तर यामध्ये गरिब, कष्टकरी, हतावरचे पोट असणाऱ्या पण बाबासाहेबांच्या विचाराशी इमान राखणाऱ्या आंबेडकरी जनतेची संख्या अधिक असते. ज्यांना आपण कट्टर भीमअनुयायी, बौद्ध म्हणू. ज्यांनी बाबासाहेबांच्या कृपेने मिळालेल्या सवलतीचा फायदा घेऊन उच्च शिक्षण, नोकऱ्या काबीज केल्या असा वर्ग मात्र नागपूर, चैत्यभूमी अशा ठिकाणी जाताना दिसत नाही. मोफत असलेल्या रेल्वेतून प्रवास करणे, बाबासाहेबांच्या नावाचा जय घोष करणाऱ्या, भीमगीत गात रेल्वेप्रवास करणाऱ्या समाज बांधवांमधून प्रवास करणे बहुदा यांना कमीपणाचे वाटत असावे. अर्थात या कालावधीत ही (सर्वच नोकरदार नव्हे. जे सामाजिक बांधीलकी जाणत नाहीत असे) पांढरपेशी मंडळी मात्र "दसरा सण मोठा' म्हणून नोकरीच्या ठिकाणी रजा टाकून ज्यांनी यांच्या टाळूला हजारोवर्षात तेल मिळू दिले नाही अशा देव देवताना तेल घालत फिरण्यात धन्यता मानतात. 80 च्या दशकात परिवर्तनाची गती अधिक दिसत होती. या कालावधीत लोक देव देवताना ठोकरताना दिसत होते. अलिकडे मात्र परिवर्तनाची चक्रे उलटी फिरू लागली आहेत की काय? असे वाटण्याइतपत परिस्थिती बदलली आहे. आजची पीढी आणि बहुतांशी नोकर वर्ग हा पुन्हा देवदेवतांच्या नादाला लागल्याचे दिसून येते, हे अत्यंत भयावह आहे. अर्थात त्यांची ही कृती म्हणजे बापाला बाप न मानण्याची प्रवृत्ती असल्याचे लक्षण आहे. 

     नोकरी मिळेपर्यंत या लोकांना समाजाची गरज लागते. एखादा नोकरी लागली ते जात ही चोरू लागतात. हे आजचे वास्तव आहे. विशेषत: प्राध्यापक, शिक्षक असा वर्ग यात आघाडीवर आहे. यांनी शुद्धीवर येणे गरजेचे आहे.

      हिंदू धर्म असो अथवा इतर कोणताही धर्म असो अशा धर्म प्रसार आणि प्रचार करणाऱ्यांचे काम अत्यंत युद्धपातळीवर सुरू असते. प्रवचन, किर्तन, भजन यामाध्यमातून ते सतत लोकांच्यावर बिंबवले जात आहे. त्यामानाने आपल्या धम्मप्रचार आणि प्रसाराचे काम खूप संथगतीने होत असल्याचे दिसून येते. किंवा जे होत आहे. त्याबाबत धम्मकार्य करणाऱ्या संस्था, संघटना आणि सन 1956 नंतरच्या भिक्खूंनी याबाबत अंतर्मुख होणे गरजेचे आहे.

      नागपूरला जात असताना मनाशी काही खूणगाठ बांधून गेले पाहिजे. नागपूरच्या ऐतिहासिक दीक्षाभूमीवर दीक्षा घेऊन आल्यानंतर 22 प्रतिज्ञा ग्रहण केल्यानंतर गंडे, दोरे, ताईत फेकून दिल्यानंतर त्यांनतर आपले आचरण शुद्ध बनविले पाहिजे. तरच त्या नागपूरच्या जाण्याला अर्थ राहील.

     आज बऱ्याच गावागावातून दिसणारे चित्र मन विषन्न करणारे आहे. लोक सकाळी विहारात जातात तर संध्याकाळी कुठल्यातरी देवळात जातात. काही ठिकाणी तर ज्यांनी अनेक वर्षे धम्मवर्ग चालविला अशी मंडळी आज पुन्हा हिंदू धर्माकडे वळलेली दिसतात. काहीनी तर बाबासाहेबांचे नाव दिल्याने अथवा जयभीम म्हटल्याने आपण सुरू केलेला धंदा, व्यवसाय चालणार नाही. म्हणून या उद्योग व्यवसायांना देवदेवतांची नावे देण्याचा धंदा केला आहे. त्यांचे हे वर्तन बाबासाहेबांच्या विचारांना तिलांजली देण्यासारखेच आहे. बाबासाहेबांच्या विचारांशी प्रतारणा करणाऱ्या आणि जी मनुवादी विचारांची गढी उध्वस्त करण्यासाठी बाबासाहेबांनी जिवाचे रान केले ती गढी मजबूत करायला निघालेल्या सूर्याजी पिसाळांना हे कधी कळणार आहे कोण जाणे ? फक्त नागपूरला जाऊन येण्याने बौध्द होता येत नाही. त्यासाठी आचरण शुध्द हवे. 

     हातकणंगले तालुक्यातील एका आमदाराने धम्मचक्र प्रवर्तनादिवशी त्या गावातील समाजमंदीरमध्ये त्रीसरण, पंचशिल ग्रहण करण्याचा कार्यक्रम सुरू असताना समोरच असलेल्या दगडांना नारळ फोडून आपल्या भावजयीच्या प्रचाराची सुरूवात करावी यापेक्षा दुसरी शोकांतिका कोणती ?

    आज उच्चशिक्षीत, नोकरवर्ग चळवळीतून बाहेर आहे. तर चळवळ करणाऱ्या कांहींचे आचरण शुध्द नाही. त्यामुळे समाजाची अवस्था अत्यंत विचित्र बनली आहे. त्यामुळे आता प्रत्येकाने जागृत झाले पाहिजे. अन्यथा विहारात आल्यावर नमोतस्स्‌ बाकी एरवी जसच्या तसं असे झाले तर आपली वाटचाल जयभीम बोलो और किधर भी चलो अशीच होत राहील. 

(विद्याधार कांबळे यांच्या ब्लॉग वरून साभार ) 

Read More

Last day of Dr. Babasaheb Ambedkar

December 5, 1956:
On the morning of 5 December, Dr. Ambedkar woke up a little late. Chad Rattu Nanak, His assistant was there till THEN, and after Dr. Ambedkar's waking up, He took permission from Him and left for office. Only His wife (Mrs. Savita Ambedkar) and his doctor, Dr Mavlankar, from Bombay Remain in the house. In the afternoon, Dr. Savita and Dr. Mavlankar Went to Market. They had to do Some Shopping Before Dr. Mavlankar's return to Bombay, They got it late in returning home.

At six o'clock in the evening When Rattu came back from bis office to Dr. Ambedkar's house. Mrs. Ambedkar had not Returned from the market till Them. At this Dr. Ambedkar felt That He was neglected, and He was Beginning to feel angry due to this.
Ratu Realized this. Gathering His composure, Dr. Ambedkar Ratu Gave Some work to type. Ratu was about to go to this room, When Mrs. Ambedkar Returned from the market. Dr. Ambedkar Could not Control His anger, and He Said Some harsh words to Mrs. Ambedkar, He Also Said That He wanted to divorce Mrs. Ambedkar. That Dr. Savita Ambedkar saw Dr. Ambedkar was angry and anything Would Say She Would Only Further provoke Him. So, She Told Ratu to try to calm Dr. Ambedkar. Ratu tried to pacify Him, and Dr. Ambedkar calmed down after a little while.

That evening at 8'o clock, a deputation of Jain followers met Dr. Ambedkar as per the scheduled appointment. Dr. Ambedkar was thinking of calling the next day Them, But since They had come, He said, He SHOULD have a talk with Them. After about 20 minutes He Went to the bathroom. With His hand on the shoulder of Rattu He cam out of the drawing room, flung himself into the sofa and sat with His eyes closed.

The Jain leaders stood up as a mark of respect and THEN sat down. There was complete silence for Some minutes, the Jain leaders gazing intently on His making. After Dr. Ambedkar rose His head, They DISCUSSED for A Few Questions Concerning minutes Buddhism and Jainism. .

He was Presented the book ' Jain Buddha ' at That time. Actually, They had come to invite Dr. Ambedkar to a function That They were organizing the next day. They Gave Their invitation to Him and Dr. Ambedkar accepted it and Assured Them That if His health permitted, He Would definitely take a part in the function.
Dr. Ambedkar was busy in His conversation with the Jain deputation, When Dr. Mavlankar who had come there to look after Him Especially, left for Bombay According to His pre-decided program.

After the Jain deputation left, pressed Rattu His Master's legs. Dr. Ambedkar Asked Him to anoint His head with oil. He did so. Dr. Ambedkar felt a little relaxed. Suddenly a gentle, pleasant, musical tones was Heard, and it took little time for Rattu to know that His Master was, with His eyes shut, singing a song, the fingers of His right hand striking the arm of the sofa.

Slowly the song separate and Became Louder. Its lines Became firm as  Dr. Ambedkar recited  'Buddham Sarnia Gacchami'  with full concentration . Ratu felt happy on seeing this. Afterwards, Dr. Ambedkar Told Ratu to put on the record of the same song on the radiogram and with devotion Dr. Ambedkar accompanied the song. While the song was playing on the radiogram, He Asked Ratu to take out A Few of His books and pretend Including the Introduction to  The Buddha and His Dhamma  and Keep Them on the table besides her bedside to His work on Them That He Could read DURING the night.

Some time after, Dr. Ambedkar's cook Sudama That cam out and said supper was ready. Dr. Ambedkar Said That He Would have simply a little rice and nothing else. He was still under the spell of the song. The second time the cam servant and Dr. Ambedkar rose up to go to the dining room. While walking with His head on the shoulder of Rattu, He took out Some books from different almirahs and Told Him to love These books on the table too. His After dinner, He cam into His room. There He Kept humming the song of Kabir  'Chal Kabir tera Bhav sagar dera'   for Some time. Then He Got Up and Went to His bedroom. There, he Looked at the books had Asked Ratu to keep.

He worked on the faking of  The Buddha and His Dhamma  and Fell asleep by keeping His hand over the Songs.

Read More

Buddhist view of Mind and Body

All unwholesome thoughts, create akusala kamma which have the potency of making one suffer some time later as akusala vipaka. Akusala based on the root dosa or anger, make that person suffer even at the time it is present in one's mind. Akusala thoughts based on lobha or attachment gives a temporary happiness

when they are present. Hence, most beings spend considerable time with lobha and moha based thoughts, not knowing that it is akusala.

Part of the kamma vipaka, approximately 1/71h may yield results during this birth itself as dittha-dhamma-vedaniya kamma. Some during the next birth as upapaccha vedaniya kamma and some any time in any future birth as aparapariya vedaniya kamma. The vipaka may come as patisandhi vipaka or rebirth consciousness. If the kamma has been completed it is a karnmapatha, and can decide where one is to be reborn or if not a completed kamma, it can give vipaka after one is born during the life period, as pravurti vipaka.

KAMMA 
However it should be noted that wholesome thoughts - kusala kamma, with roots of Alobha or detachment, Adosa or metta and Amoha or wisdom are more powerful than akusala kamma. They can over ride the effects of akusa/a kamma, and make them ineffective as Ahosi kamma.

Moha or Ignorance of Realty is the main cause of all evil. It is common to all akusala thoughts. Buddha has stated that Moha can be gradually eliminated by developing wisdom in three stages.

1. By Sutamaya-panna - Listening and reading the Dhamma - the Buddha's original teaching, found only in the Theravada Tipitaka and the commentaries - atuva and sub commentaries' tika.
2. By Chintamaya-panna, by thinking and pondering over what one has read or heard.
3. By Bahavamaya-Panna, by developing the mind in vipassana meditation.

The easiest and quickest way to develop sutamaya nana, is to read and study the Abhidhamma which is the Buddha's special teaching. A study of at least the Abhidhammatta-sangaha, which is a summary of the entire seven books of Abhidharnma Pitaka, will greatly help one in seeing reality. The Sutta Pitaka is a random collection of the summaries of the Buddha's teachings, collected and codified at the first sangayana or Council. A knowledge of at least the basics of Abhidhamma will help one to understand the abstruse teachings recorded in the Sutta Pitaka correctly.

In Abhidhamma, Bhikkhu Bodhi has stated that there are only fourteen akusala cetasika or unwholesome menta factors operating in the mind. The three evil roots have been stated earlier. Some of the others stated in the Abhidhamma and which should be recognized and avoided are:

1. Uddhacca - agitation or restlessness of the mind, which causes the body also to be restless. This is common to a11 akusala thoughts.
2. Miccha ditthi - Wrong views such as not believing in Kamma and Vipaka, rebirth etc.
3. Mana - Inferiority or superiority complex
4. Issa or Jealousy over others doing well.
5. Macchariya - miserliness, not enjoying one's wealth or allowing others to benefit by them.
6. Kukkuccha - repenting over the bad one has done and the good that could not be done.
7. Vicikiccha - doubting over facts that should not be doubted, such as the qualities of the Buddha, Dhamma and Ariya sanga, rebirth, kamma and vipaka, law of cause and effect - Paticcha samuppada, etc.

IMPORTANCE OF SATI 
To lead a happy life one must care not only for the body but keep the mind healthy by not allowing the mind to be unwholesome. For this purpose, one must develop Sati or mindfulness, and recognize and avoid the evil mental factors stated earlier as they arise in the mind. This can be done by cultivating wholesome mental factors such as Alobha or detachment, Adosa or metta, karuna or compassion, mudita or appreciative joy, which is the opposite of jealousy, and upekkha or balance of mind. The most important mental factor that one should develop is insight wisdom or vipassana panna. It will make one see things as they are and not as they appear to be.

The mental factor mindfulness or Sati can be applied in daily life also to recognize the unwholesome mental factors as they arise in the mind to avoid much trouble and unpleasantness. Sati when developed according to the instructions in the Satipatthana Sutta can gradually eliminate all evil from the mind. Finally develop Insight Wisdom or Vipassananana and realize Nibbana the ultimate happiness. Arahats are such a persons, who are free from all defilements. They have realized Nibbana and live a contended life even though living under trees and caves in the forest. Let us also gradually avoid akusala conduct and lead a contended, happy life. May all beings be well and happy.

Read More

Dr B R Ambedkar's Original Video File

Dr.Bhimrao Ramjo Ambedkar (B.R.Ambedkar) was born on 14th April 1891, in a poor family belonging to ‘Mahar-Caste’- a caste then considered untouchable.Dr.B.R.Ambedkar was continuously fighting against the social discrimination in the Hindu Castes/Varnas system called ‘Chaturvarna’.

Dr.B.R.Ambedkar was:-

• An Indian Jurist,
• A Political Leader,
• A Buddhist Activist,
• An Advanced Thinker,
• A Philosopher,
• An Anthropologist,
• A Historian,
• An Orator,
• A prolific writer,
• An Economist and
• A great scholar.

Dr.B.R.Ambedkar is popularly known as "Baba Saheb". Dr.B.R.Ambedkar died peacefully during sleep, on 6th December 1956, due to illness(Diabetes) from the year 1954.

Read More

A Good Speech of Ambedakar about Indian Constitution

DR, Ambedkar: THE ARCHITECT OF THE INDIAN CONSTITUTION

Dr. Ambedkar was a brilliant lawyer who played a big role in putting together the the Constitution. He supported the idea of a uniform civil code, which meant that the laws would be the same for all Indians. He fought all his life for equal rights for everyone.

Read More

Dr B.R. Ambedkar speaks on M.K. Gandhi

"At the Round Table Conference I met Gandhi and faced him too. After the signing of the Poona Pact, he asked me to come and see him. I went to see him, he was there in jail. That's all the time I have met him. But I always say, as I met Mr. Gandhi in the capacity of an opponent, I have a feeling that I know him better than most of the people because he had opened his real "fangs" to me - and I could see the inside of the man. While others who generally went there as "devotees" saw nothing of him except the external appearance which he has put up as a 'Mahatma'. But I saw him in his human capacities, the bare man in him. So I say, I understand him better than most of the people who have associated themselves with him." ...

Read More

आंबेडकर हा स्वाभीमानाचा एक जळता ज्वालामुखी होता.....!!! लेखक - आचार्य अत्रे

बाबा गेले. सात कोटी अस्पृश्य आज पोरके झाले. भारतांतल्या अनाथांचा आणि अपं
गांचा आज आधार गेला. शतकानुशतके समाजाने लाथाडलेल्या पतितांचा पालनहार गेला. दीनदुबळया दलितांचा कनवाळू कैवारी गेला. जुलमी आणि ढोंगी विषमतेविरुध्द जन्मभर प्राणपणाने झगडणारा झुंझार लढवय्या गेला. सामाजिक
न्यायासाठी आणि माणुसकीच्या हक्कासाठी ज्यांनी जन्मभर आकाशपाताळ एक केले, असा बहादूर बंडखोर आज आमच्यामधून निघून गेला. पाच हजार वर्षे हिंदु समाजाने सात कोटी अस्पृश्यांचा जो अमानुष छळ केला, त्याला त्या समाजाकडून मिळालेले आंबेडकर हे एक बिनतोड आणि बंडखोर उत्तर होते.

आंबेडकर म्हणजे बंड. मूर्तिमंत बंड. त्यांच्या देहांतील कणाकणातून बंड थैमान घालीत होते. आंबेडकर म्हणजे जुलमाविरुध्द उगारलेली वज्राची मूठ होय. आंबेडकर म्हणजे ढोंगाच्या डोक्यावर आदळण्यास सदैव सिध्द असलेली 'भीमा'ची गदा होय. आंबेडकर म्हणजे जातीभेदावर आणि विषमतेवर सदैव सोडलेले सुदर्शन चक्र होय. आंबेडकर म्हणजे धर्ममार्तंडांच्या वर्णवर्चस्वाचा कोथळा फोडून त्याची आतडी बाहेर काढणारे वाघनख होय. आंबेडकर म्हणजे समाजातील वतनदार सत्ताधाऱ्यांच्या विरुध्द सदैव पुकारलेले एक युध्दच होय.

महात्मा फुले, कबीर आणि भगवान बुध्द हे तीन गुरुच मुळी आंबेडकरांनी असे केले की, ज्यांनी देवाचे, धर्माचे, जातीचे आणि भेदांचे थोतांड माजविणाऱ्या समाजव्यस्थेविरुध्द बंड पुकारले. पतित स्त्रियांच्या उध्दाराचा प्रयत्न करणाऱ्या महात्मा फुल्यांवर हिंदु समाजाने मारेकरी घातले, कबीराला हातपाय बांधून पाण्यात टाकण्यात आले. हत्तीच्या पायी देण्यात आले. आणि मग तो मेल्यानंतर हिंदुमुसलमानांना त्याच्याबद्दल एवढे प्रेम वाटू लागले की, त्याच्या प्रेताचा ताबा घेण्यासाठी ते एकमेकांचा खून करावयास सिध्द झाले. बुध्दधर्माचा भारतामधून उच्छेद करण्यासाठी भगवान बुध्दाच्या अनुयायांच्या कत्तली करण्यात आल्या. हालअपेष्टा आणि छळ ह्याचे हलाहल ज्यांना हयातीत आणि मेल्यानंतरही प्राशन करावे लागले, अशा बंडखोर गुरुंचे आंबेडकर हे सच्चे चेले होते.

जुलूम आणि अन्याय म्हटला की आंबेडकरांच्या तळपायाची आग मस्तकाला जाई. धमन्या- धमन्यांमधून त्यांचे रक्त उसळया मारुं लागे. म्हणूनच 'लोकसभे' त काल पंडित नेहरु म्हणाल्याप्रमाणे, 'हिंदु समाजाच्या प्रत्येक जुलूमाविरुध्द पुकारलेल्या बंडाचे ते प्रतीक बनले.' हिंदु समाजाने आणि सत्ताधारी काँग्रेसने आंबेडकरांची जेवढी निंदा केली, जेवढा छळ केला, जेवढा अपमान केला, तेवढा कोणाचाही केला नसेल. पण ह्या छळाची आणि विटंबनेची त्यांनी लवमात्र पर्वा केली नाही. धर्माच्या आणि सत्तेच्या जुलमाला ते कधीही शरण गेले नाहीत. शरणागती हा शब्दच मुळी आंबेडकरांच्या शब्दकोशांत नव्हता. मोडेन, मार खाईन, मरेन पण वाकणार नाही, अशी त्यांची जिद्द होती. आणि ती शेवटपर्यंत खरी करुन दाखविली. जो तुमचा धर्म मला कुत्र्यामांजरापेक्षाही हीन रीतीने वागवतो, त्या धर्मात मी कधीही रहाणार नाही, असे कोटयवधी हिंदुधर्मियांना कित्येक वर्षापासून ते बजावत होते.माणसासारख्या माणसांना 'अस्पृश्य' मानणारी ती तुमची 'मनुस्मृति'मी जाळून टाकणार, असे त्यांनी सनातनी हिंदूना छातीवर हात मारुन सांगितले होते.

यामुळे हिंदुधर्मीय लोक त्यांच्यावर फारच संतापले. त्यांना वाटले की, आंबेडकर हे गझनीच्या महंमदापेक्षांहि हिंदू धर्माचे भयंकर दुष्मन आहेत. धर्मातराची घोषणा केल्यानंतर आंबेडकरांचा खून करण्याची योजना घेऊन एक हिंदू पुढारी डॉ. कुर्तकोटी यांच्याकडे गेले होते. तेव्हा डॉ. कुर्तकोटींनी त्यांना सांगितले की आंबेडकरांना तुम्ही मारलेत तर त्यांच्या रक्ताच्या प्रत्येक थेंबामधून दहा आंबेडकर बाहेर पडतील! आंबेडकरांची धर्मातराची घोषणा ही हिंदुधर्माच्या नाशाची घोषणा नव्हती. ते हिंदुधर्माच्या सुधारणेचे आव्हान होते. चातुर्वण्याने हिंदुधर्माचा आणि हिंदुस्थानाचा नाश झाला आहे असे डॉ. आंबेडकरांचे मत होते. म्हणून चातुर्वण्याची चौकट मोडून हिंदू समाजाची रचना समतेच्या आणि लोकशाहीच्या पायावर करा असे टाहो फोडून ते सांगत होते.

धर्मांतराच्या प्रश्नावर आमच्याशी बोलताना एकदा ते म्हणाले की, ''हिंदुधर्मावर मला सूड घ्यायचा असता तर पाच वर्षांच्या आत मी या देशाचे वाटोळे करुन टाकले असते. पण या देशाच्या इतिहासात विध्वंसक म्हणून माझे नाव नोंदले जावे अशी माझी इच्छा नाही !'' हिंदुधर्मांप्रमाणेच महात्मा गांधी आणि काँग्रेस यांच्यावर आंबेडकर हे नेहमी प्रखर टीका करीत त्यामुळे जनाब जींनाप्रमाणेच साम्राज्यवाद्यांशी संगनमत करुन हिंदी स्वातंत्र्यांचा मार्ग ते रोखून धरीत आहेत अशीच पुष्कळ राष्ट्रवादी लोकांची समजूत झाली. अस्पृश्यतानिवारणाकडे बघण्याचा काँग्रेसचा दृष्टिकोन हा निव्वळ भुतदयावादी आणि भावनाप्रधान होता. आंबेडकर त्या प्रश्नाकडे केवळ न्यायाच्या आणि हक्काच्या दृष्टीने पहात असत. पारतंत्र्य नष्ट करण्यासाठी ब्रिटिशांविरुध्द गांधीजींनी असे बंड पुकारले, तसे अस्पृश्यता नेस्तनाबूद करण्यासाठी त्यांनी स्पृश्य समाजाविरुध्द का बंड पुकारु नये, असा आंबेडवरांचा त्यांना सवाल होता.

अस्पृश्यतानिवारणा बाबत: गांधीजी आणि आंबेडकर ह्यांच्यात अशा तऱ्हेने मतभेद होते. म्हणून साम्राज्याशाहीविरोधी पातळीवर क्रांग्रेसची आणि आंबेडकरांची एकजूट होऊ शकली नाही. तथापि, गांधीजीबद्दल मनांत विरोधाची एवढी भावना असताना केवळ त्यांचे प्राण वाचविण्यासाठी म्हणून अस्पृश्यांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघाची आपली मागणी त्यांनी मागे घेतली. आणि पुणे 'करारा' वर सही केली. गोडशासारख्या एका ब्राम्हणाने गांधीजींचा प्राण घ्यावा आणि आंबेडकरांसारख्या एका महाराने गांधीजींचा प्राण वाचवावा ह्याचा अर्थ हिंदूसमाजाला अगदी उमजू नये ह्यांचे आम्हास दु:ख होते.'पुणे करारा'वर आंबेडकरांनी सही करून गांधीजींचे प्राण वाचवीले, पण स्वत:चे व अस्पृश्य समाजाचे फार मोठे नुकसान करून घेंतले. कारण ज्या उमद्या दिलाने आणि खेळाडू भावनेने आंबडकरांनी 'पुणे करारा' वर सही केली तो उमदेपणा आणि तो खेळाडूपणा कांग्रसने मात्र आंबेडकरांशी दाखवला नाही.आपल्याला कनिष्ठ असलेल्या महारेतर अस्पृश्याना हाती धरून कांग्रेसने आंबेडकरांचा आणि त्यांच्या अनुयायांचा सावर्त्रिक निवडणूकींत पराभव केला आणि देशाच्या राजनैतिक जीवनातून त्यांना उठवून लावले.

आंबेडकर त्याबद्दल नेहमी विशादाने म्हणत कि,''स्पृश्य हिंदूच्या बहुमताच्या आधारावर माझे आणि माझ्या पक्षाचे राजकिय जीवन गांधीजी आणि कांग्रेस ह्यांनी ह्या देशामधून नेस्तनाबूत करून टाकले!'' नऊ कोटी मुसलमानांना खुष करण्यासाठी काग्रेसने ह्या सुवर्ण भूमीचे तीन तुकडे करून टाकले. पण सहा कोटी अस्पृश्यांचे प्रेम मिळवण्यासाठी कागदी कायदे करण्यापलिकडे काँग्रेसने काहीही केले नाही असे असता देशाला स्वातंत्र्य मिळताच घटना समितीत अखंड हिंदूस्थानची आणि जातीय ऐक्याची प्रचंड गर्जना करून आंबेडकरानी आपल्या विरोधकांना चकित करून टाकले. आंबेडकर म्हणाले, 'जगातील कोणतीही सत्ता या देशातील ऐक्याचा भंग करू शकणार नाही. आणि अखंड हिंदुस्थानातच आपले कल्याण आहे असे आज ना उद्यां मुसलमानांना कळून आल्या वाचुन राहणार नाही!' आंबेडकरांचे हे उद्गार हा त्यांच्या दैदिप्यमान देशभक्तीचा ज्वलंत पुरावा होय. काँग्रेसशी पूर्वीचे असलेले सर्व वैर विसरुन आंबेडकरांनी सहकार्यासाठी नेहरुंच्या हातात हात दिला. आणि 'स्वातंत्र भारता'ची घटना तयार करण्याची सर्व जबाबदारी त्यांनी पत्करली. 'मनुस्मृति जाळा म्हणू सांगणारे आंबेडकर भारतीय स्वातंत्र्याचे पहिले स्मृतिकार व्हावेत हा काय योगायोग आहे!' घटना मंजूर झाल्यानंतर त्यांनी हिंदूकोड तयार करण्याचे महान कार्य हाती घेतले. पण काँग्रेसमधल्या सर्व प्रतिगामी आणि सनातनी शक्ति आंबेडकरांना विरोध करण्यासाठी एकदम उफाळून बाहेर आल्या; आणि त्यामुळे आपल्या जागेचा राजीनामा देऊन मंत्रिमंडळामधून बाहेर पडल्यावांचून आंबेडकरांना गत्यंतरच उरले नाही.

आंबेडकरांचे 'हिंदू कोड बिल' जर मान्य झाले असते, तर हिंदु समाजातील सर्व भेद, अन्याय आणि विषमता नष्ट होऊन हिंदु समाज हा अत्यंत तेजस्वी आणि बलशाली झाला असता. आणि भारताच्या पाच हजार वर्षांच्या इतिहासात जी क्रांती आजपर्यंत कुणी घडवून आणली नाही ती घडून आली असती. पण दुदैव भारताचे! दुर्भांग्य हिंदुसमाजाचे! देवासारखा आंबेडकरांनी पुढे केलेला हात त्यांनी झिडकारला आणि स्वतःचा घात करुन घेतला. राजकर्त्यांनी बहिष्कारले, हिंदु समाजाने लाथाडले, तेव्हा अखेर स्वतःचा आणि आपल्या सात कोटी असहाय नि हीनदीन अनुयायांचा उध्दार करण्यासाठी त्यांना मानवजातीला संमतेचा, दयेचा आणि शांतीचा संदेश देणाऱ्या त्या परम कारुणिक भगवान बुध्दाला शरण जाण्यांवाचून गत्यंतर उरले नाही.

डॉ. आंबेडकरांच्या विद्वतेबद्दल तर त्यांच्या शत्रूला देखील कधी संशय वाटला नाही. त्यांच्याएवढा प्रचंड बुध्दिचा, विद्वत्तेचा आणि व्यासंगाचा एकही माणूस महाराष्ट्रांत नव्हे, भारतात याक्षणी नव्हता. रानडे, भांडारकर, तेलंग आणि टिळक यांच्या ज्ञानोपासनेची महान परंपरा पुढे चालविणारा महर्षि आज आंबेडकरांवांचून भारतात दुसरा कोण होता? वाचन, चिंतन आणि लेखन ह्यांवाचून आंबेडकरांना दुसरे जीवनच नव्हते. महार जातीत जन्माला आलेला हा माणूस विद्येच्या आणि ज्ञानाच्या बळावर एकाद्या प्राचीन ऋषीपेक्षांही श्रेष्ठपदाला जाऊन पोहोचला होता. धर्मशास्त्रापासून ती घटना शाखा पर्यंत असा कोणताही एक कठीण विषय नव्हता की ज्यामध्ये त्यांची बुध्दि एकाद्या गरुडासारखी वाटेल त्या उंचीपर्यंत बिहार करु शकत नव्हती. तथापि, आंबेडकरांची धर्मांवर अंत्यतिक निष्ठा होती ही गोष्ट फार थोडया लोकांना माहित होती. आंबेडकर कितीही तर्ककर्कश आणि बुध्दिवादी असले तरी त्यांचा पिंड हा धर्मनिष्ठाचा होता. भाविक आणि श्रध्दाळू पित्याच्या पोटी जन्म झाला होता.

शूचिर्भूत धार्मिक वातावरणांत त्यांचे सारे बालपण गेले होते. सर्व धर्माचा त्यांनी तौलनिक अभ्यास केला होता. आत्म्याच्या उन्नतीसाठी धर्माची आवश्यकता आहे असे त्यांचे ठाम मत होते.धर्मावरील त्याच्या श्रद्वेमुळेच त्यांचे नैतिक चारित्र्य निरपवाद राहिलें. कोणतेच आणि कोणतेही त्यांना व्यसन नव्हते. त्यामुळेच त्यांच्या अंगात विलक्षण निर्भयता आणि आत्मविश्वास निर्माण झाला होता. आपण जे बोलतो किंवा लिहितो ते खोटे आहे असे म्हणण्याची प्रत्यक्ष परमेश्वराची प्रज्ञा नाही, असा आवेश आणि आत्मबल त्यांच्या व्यक्तिमत्वांत सदैव संचारले असे आध्यात्मिक चिंतनाने शेवटी आंबेडकर भगवान बुध्दाच्या चरणापाशी येऊन पोहोचले होते. बुध्दाला शरण गेल्यावाचून केवळ अस्पृश्यच नव्हेत, तर साऱ्या भारताला तरणोपाय नाही, असा आंबेडकरांचा ठाम निश्चय झाला होता. म्हणूनच चौदा ऑक्टोबरला नागपूर येथे तीन लाख अस्पृश्यांना त्यांनी बुध्द धर्माची दीक्षा दिली, तेव्हा 'साऱ्या भारताला मी बौध्द करीन!' अशी गगनभेदी सिंह गर्जना केली. पुढील आठवडयात मुंबईमधल्या दहा लाख अस्पृश्यांना ते बुध्दधर्माची दीक्षा देणार होते. पण अदृष्टात काही तरी निराळेच होते. अन्यायाशी आणि जुलमाशी सबंध जन्मभर झगडून त्यांचे शरीर जर्जर झाले होते. दुर्लब झाले होते. विश्रांर्तींसाठी त्यांच्या शरीरातला कण न् कण आसूरला होता. भगवान करूनेचा जेव्हा त्यांना अखेर आराम मिळाला, तेव्हा त्यांच्या अंतकरणात जळणारा वन्हि शीत झाल्या. आपल्या कोट्यवधि अनुयायांना अतां आपण उद्वाराचा मार्ग दाखवून ठेवला आहे, आता आपले अवतार कार्य संपले, अशी त्यांना जाणीव झाली. आणि निद्रामाऊलीच्या मांडीवर डोके ठेवून अत्यंत शांत आणि तृप्त मनानें त्यांनी आपली प्राणज्योति निर्वाणात कधी विलीन करून टाकली, त्यांच्या जगाला दुसरे दिवशी सकाळी ते जागे होईपर्यत गंधवार्तासुध्दा लागली नाही.'मी हिंदु धर्मात जन्माला आलो, त्याला माझा नाईलाज होता,पण ही हिंदुधर्मात कदापि मरणार नाही!' ही आंबेडकरांची घोषणा हिंदुधर्माविरूध्द रागाची नव्हती. सूडाची नव्हती. झगडा करून असहाय्य झालेल्या विनम्र आणि श्रध्दाळू साधकाचे ते तळमळीचे उद्गार होते.

आंबेडकरांचे चरित्र ही एक शूर आणि बंडखोर समाजसुधारकथा वीरकथा आहे, शोककथा आहे. गरीबांनी, दिनांनी आणि दलितांनी ही रोमहर्षक कथा वाचून स्फूर्ति घ्यावी आणि आंबेडकरांचा त्यांनी जन्मभर छळ केला आणि उपहास केला त्या प्रतिगामी राज्यकर्त्यानी आणि सनातनी हिंदूनी त्यांची ही शोककथा वाचून आता पश्चातापाने अवनतमस्तक व्हावे.आंबेडकरांच्या जीवनावर आणि कार्यावर जसा जसा अधिक प्रकाश पडेल तसे तसे त्यांचे अलौकिकत्व प्रकट होईल आणि मग आंबेडकर हे हिंदू समाजाचे शत्रु नसून उद्वारकर्तेच होते अशी भारताची खात्री पटेल. भारतातील जें जें म्हणून काही उज्ज्वल आणि उदात्त आहे त्यांचे आंबेडकर हे एक ज्वलंत भांडार होते. आंबेडकर हा स्वाभीमानाचा एक जळता ज्वालामुखी होता. भारताच्या ऐक्याचे आणि महाराष्ट्राच्या अस्मितेचे ते महान् प्रणेते होते.

महाराष्ट्र आणि मुंबई ह्यांचे नाते जे देवाने जोडले आहे. हे कोंणाच्या बापालाही तोडता येणार नाही असे ते म्हणत. बाबाचे कोण कोणते गुण आता आठवायचे आणि कोणकोणत्या उद्गारांचे स्मरण करायचे? सात कोटि अस्पश्यांच्या डोक्यावरचे जणू आभाळच कोसळले आहे! भगवान बुध्दाखेरीज त्यांचे समाधान कोण करू शकणार? आणि त्यांच्या डोळयातले अश्रू तरी कोण पुसणार? त्यांनी ध्यानात धरावें की, भारताच्या इतिहासात आंबेडकर नि त्यांचे कार्य अमर आहे! त्यांनी जो मार्ग आखला आणि तो प्रकाश दाखविला त्याच्याच अनुरोधानं जाऊन त्यांच्या कोटयावधी अनुयायानी आपला उध्दार करून घ्यावा! आंबेडकरांच्या प्रत्येक अनुयायांचे हृदय हे त्यांचे जीवंत स्मारक आहे. म्हणून आंबेडकरांची विद्वता त्यांचा त्याग, चारित्र्य आणि त्यांची निर्भयता प्रत्येकाने आपापल्या जीवनांत निर्माण करण्याचा जर आटोकाट प्रयत्न केला तरच आंबेडकरांचे अपूर्ण राहीलेले कार्य पूर्ण होईल आणि साऱ्या भारताचा उध्दार होईल. तीन कोटि मराठी जनतेच्या वतीनं व्याकूळ हृदयाने आणि अश्रपूर्ण नेत्रानीं आम्ही आंबेडकरांच्या पार्थिव देहाला अखेरचे अभिवादन करतो- आचार्य अत्रे 

Read More

बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं......!!!

बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं - ०१

         भवानीचं चित्र असलेलं पत्र.

आजकाल काही सामाजिक संघटना शिवराय आणि डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावाचा वापर करून आपल्याला हवे ते वदवून घेण्याचे काम करीत आहेत,   नेटवर अन सर्वत्र या लोकानी असा प्रचार चालविला आहे की बाबासाहेब हे शिवाजी महाराजांचे भक्त होते वा भवानी देवीचे ते भक्त होते. अन पुरावा म्हणुन त्यांचे अगदी सुरुवाते पत्र पुढे केले जाते ज्यावर जय भवानी असे लिहले आहे. तेंव्हा सर्व बौद्धाना सुद्धा शिवाजी महाराज पुज्यस्थानी आहे. तसेच भवानी माताही आहे. एवढ्यावरच न थांबता या लोकानी असाही प्रचार चालविला आहे की संत तुकाराम हे बाबासाहेबाना अत्यंत पुज्य स्थानी होते. म्हणुन आपल्या मंचावरुन तुकारामाचं जगत गुरु म्हणुन उदात्तीकरण करण्यात येत आहे. प्रतिप्रश्न केल्यास ते असे उत्तर देतात की बाबासाहेबानी स्वत: त्यांच्या पाक्षिकांमधून तसे लिहले आहे. पण हे लोकं एक साधी गोष्ट विसरतात की तसे असल्यास मग बाबासाहेबानी कबीरा ऐवजी तुकारामानांच आपले गुरु मानले नसते का ? पण तत्पूर्वी हे शिवाजी महाराज व भवानीचा विपर्यास परतवून लावण्यासाठी आधी अस्सल पत्रांचे नमूने पहा. 

अगदी सुरुवातीला बाबासाहेबानी आपल्या लेटरहेडवर भवानीचे चित्र व तलवार अन पेन छापून घेतले होते. त्याचे कारण असे आहे की बाबासाहेबांचे मुळ आडनाव सपकाळ अन देवी भवानी ही सपकाळांची कुलदेवता. म्हणुन बाबासाहेबानी तसे चित्र छापून घेतले. पण नंतर हळू हळू त्यानी या देवताना हद्दपार करुन निरिश्वरवादी बौद्ध धर्माला आदर्श मानुन समतेची मुल्ये स्विकारली. पण या लोकांनी बाबासाहेबांच्या अगदी सुरुवातीच्या ( व नंतर टाकुन दिलेल्या) या भवानीचं भांडवल करुन बाबासाहेबांच्या चरित्रात शिवाजी महाराज घुसडविण्याचा चंग बांधला आहे. पण सुदैवाने बाबासाहेबांच्या एकून वाटचालीत कसा बदल झाला हे दर्शविणार सगळे अस्सल पत्र व लेटरहेट माझ्याकडे असल्यामुळे मी ते सर्व पत्र ईथे कालक्रमानूसार मांडणार आहे. आपल्या लोकांनी आता जागं व्हावं अन या लोकांच्या विपर्यासाला विरोध करावा. आज जर आपण गाफिल बसलो तर उदया हे लोक बाबासाहेबांच्या चरित्रात दैवतांची घुसखोरी करवून इतिहास विकृत केल्या शिवाय थांबणार नाहीत.

बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं - ०२
मे १९३१ मधले पत्र जिथे भवानी नाही.

१९३१ मधिल हे पत्र (पत्रं - ०२) व त्या लेटरहेड वरील चित्रातील बदल हे सांगते की बाबासाहेबानी भवानीला जयभीम ठोकला अन आपल्या लेटरहेडवर आता फक्त तलवार व लेखनी एवढचं ठेवलं. 

पहिल्या पत्रात तलावर अन लेखनी सोबत तो-यात दिसणारी भवानी माता ईथे बाबासाहेबानी सन्मानपुर्वक बाजूला सारून आपण त्या विचारधारेपेक्शा वेगळ्या विचारधारेचे आहोत याचा पुरावा दिला. आपल्या हजारो पिढ्यानी ज्या भवानीला कुलदैवत म्हणुन जोपासले त्या देवीचा सुरुवातीला बाबासाहेबानाही अभिमान वाटे हे पहिल्या लेटरहेडवरुन खुलासा होतो. पण आता मात्र ती देवी माझ्या वा माझ्या बांधवांच्या दु:खाचे निवारण करणार नाही व नुसती फसवी अन आभासी आदर्श बाबासाहेबानी ओळखली अन लगोलगो त्याना आपल्या आयुष्यात काहिच स्थान नाही हे सिद्ध करणारा पुरावा म्हणजे या दोन लेटरहेडमधील बदल होय.

बाबासाहेबांच्या जीवनात एक एक गोष्ट कशी बदलत गेली. त्यानी एकदम धर्मांतर केला नसुन तो विचार हळू हळु कसा आकार घेत गेला याचा अंदाज तुम्हाला या अस्सल पत्रांच्या लेखमालिकेतुन येईलच. बाबासाहेबांच्या सुरुवातीच्या काळातील अन शेवटच्या काळातील परस्पर टोकाचे वाटणारे धार्मिक विचार मधल्या काळातील एकंदरीत जुलमी अन जातियभेदाच्या समर्थन करणा-या हिंदूमुळे आकार घेत गेले. बाबासाहेबानी स्वत: आपल्यातील हिंदुला विसर्जीत करायला सुरुवात केली. बाबासाहेबांचे वडील अत्यंत धार्मिक हिंदु गृहस्थ होते. लहानपणी त्याना श्लोक व स्त्रोते म्हटल्याशिवाय सायंकाळचे जेवण मिळत नसे. अशा धार्मिक वातावरणात ज्याची जडण घडण झाली त्या बाबासाहेबानी आतल्या हिंदूचे विसर्जन करायला बराच वेळ लागेल हे ताळले होते. अन वरील पत्रांतील नमुन्यातुन ती आतमधल्या हिंदुच्या विसर्जनाची श्रुंखला आपल्याला बघता येईल.

    बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं - ०३

१९३१ च्या शेवट पर्यंत बाबासाहेबानी आपल्या लेटरहेड मधे केलेला बदल अत्यंत उल्लेखनीय आहे. आज पर्यंत जे बाबासाहेब जय भवानीच्या लेटरडवरुन सर्व पत्रव्यवहार चलवित त्यानी १९३१ च्या शेवटी तो लेटरहेड बाद केला. या नंतर कधीच त्यानी जयभवानी वा आपल्या कुलदेवीच्या नावाचं लेटरहेड वापरलं नाही. यापुढील सर्व पत्र हे त्यांच्या नावानी छापलेल्या लेटरहेडवरच दिसतील.

बाबासाहेबांच्य पुढील सर्व पत्रव्यहारातील लेटरहेडवर त्यांच्या नावाखाली त्यांचे शिक्षण व पदव्या छापलेल्या दिसतात. खरं तर १९३० च्या आधिच त्यानी या सगळ्या पदव्या मिळविल्या होत्या. पण आता पर्यंत त्यानी त्या पदव्यांच्या ऐवजी भवानीला स्थान दिले होते. परंतू महाड सत्याग्रहानंतर बाबासाहेबांच्या विचारांमधे अमुलाग्रह बदल घडून आला. 
त्यानी प्रत्येक गोष्टीला चिकित्सकपणे पाहणे सुरु केले. किंवा आपण जे करणार त्याचं अनुकरण माझा भोळा समाज करतो आहे हे त्यांच्या लक्षात आले. त्यामुळे बाबासाहेबानी प्रत्येक कृती करताना ती पुढे अनुयायांद्वारे अनुकरण करण्यात येणार आहे तेंव्हा ती अत्यंत विचारपुर्वक केली जावी यावर कटाक्षाने लक्ष दिले. अन्यथा माझा बांधव भरकडला जाऊ शकतो याची त्याना जाण होती. याचाच परिणाम म्हणुन बाबासाहेबानी आपल्या कृतून भवानी देवीला बगल दिली अन दलिताना निरिश्वरवादाच्या दिशेनी पाऊल टाकण्याचा संकेत दिला.

१९५५ पर्यंतच्या प्रवासात बाबासाहेबांच्या लेटरहेड्सनी कसा प्रवास केला याचा आपण धावता आढावा घेतला आहे. एम. डी. रामटेके सरांकडे सुमारे १५० पेक्षा जास्त अस्सल हस्तलिखीत पत्रे उपलब्ध आहेत. बाबासाहेबांच्या नावानी कुणी काहिही बरळत सुटले आहेत. आमच्या पुढेच त्यांच्या चरित्रात विपर्यास करण्याचा कट चालविला जात आहे. ज्याना कुणाला बाबासाहेबांच्या इतर कुठल्याही असली कागदपत्रांची खात्री करुन घ्यावयाची आहे त्यानी मला संपर्क साधावा. मी तसे कागदपत्र उपलब्ध करुन बाबासाहेबांबद्दल निर्माण केला जाणारा संभ्रम दुर करण्याचे माझ्या परिने सर्वतोपरी प्रयत्न करीन. काहि लोकं आपल्या चळवळीला सुरुंग लावण्याचे काम करीत आहे. बाबासाहेबांना चख्ख शिवाजी महाराज व भवानीचा अनुयायी बनविन्याचे षडयंत्र चालविले जात आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्या सैन्यात सर्व जातींच्या लोकांना सामील करून घेतले, अस्पृश्य समजल्या जाणाऱ्या महार लोकांना किल्लेदार बनविले, आपले अंगरक्षकामध्ये मुस्लीम सरदार देखील सामील केले, सर्व जाती धर्माच्या लोकांना आपल्या सोबत घेवून स्वराज्याची पताका फडकावली, छत्रपती शिवरायांचे कार्य अनमोल आहे, परंतु काही समाजविघातक लोक बाबासाहेब आंबेडकर आणि छत्रपती शिवराय यांच्या विचारांमध्ये आपले विचार घुसवून राजकीय स्वार्थ साधत आहेत.  

Read More